Rollator Ne Demek? Walker ile Farkı ve Kimlere Uygun?

Rollator ne demek? Tekerlekleri ve el frenleri olan, çoğu modelde bir de oturak taşıyan, yerden kaldırılmadan iterek kullanılan yürüteç demek. Türkçede rolatör, rollatör, tekerlekli yürüteç ya da oturaklı yürüteç diye de geçer. Hangi modellerin bu tanıma girdiğini görmek isterseniz engelli yürüteçleri ve rollatör modelleri kategorimize göz atabilirsiniz.

Bu basit görünen alet, doğduğu ülkede gündelik hayatın parçası. İsveç Kraliyet Mühendislik Bilimleri Akademisi'nin (IVA) 2022 tarihli bir yayınında İsveç'te 80 yaşın üzerindeki her üç kişiden birinin rollatör kullandığı yazıyor; oranın hangi yıla ait olduğu ise belirtilmemiş. Sizin aklınızdaki soru ise büyük ihtimalle şu: walker ile rollator arasında ne fark var, tekerleklisi daha mı iyi?

Tekerleklinin her zaman daha iyi olduğunu düşünüyorsanız sizi biraz frenlemem gerekecek. Rollator rahat bir yürüyüş sağlar ama herkese uygun değildir; frenleri doğru kullanmak ve oturağa güvenle oturmak da öğrenilmesi gereken işlerdir. Aşağıda adın nereden geldiğini, walker ile farkı gösteren bir tabloyu, rollatörün kimlere uygun olmadığını, 3 ve 4 tekerli modelleri, fren ve oturak kullanımını ve oturakta itilerek taşınmanın neden riskli olduğunu bulacaksınız.

Rollator ne demek, adı nereden geliyor?

Kelimedeki "roll" İngilizcede yuvarlanmak demek ve ürünün özünü anlatıyor: rollatörü her adımda yerden kaldırmazsınız, tekerlekleri üzerinde önünüze doğru iterek ilerletirsiniz. Türkçede yerleşik tek bir yazım yok; rollator, rolatör ve rollatör yazımlarının üçüne de rastlarsınız. Sitemizdeki ürün adlarında da "rolatör yürüteç" ifadesi geçiyor.

Ürünün kendisi bir kullanıcının ihtiyacından doğdu. IVA'nın rollatörün hikayesini anlatan yayınına göre İsveçli Aina Wifalk, 1949'da hemşirelik okumaya yeni başlamışken çocuk felci geçirdi ve yürümekte zorlanmaya başladı. Yıllarca iki uzun bastonla dolaştı ve 1970'lerin ortasına gelindiğinde omuzları zarar görmüştü.

Wifalk'ın aklındaki çözüm tekerlekli bir yürüme çerçevesiydi. Fikrini bir devlet yenilik fonuna sundu, küçük bir destek ve bir üreticiyle bağlantı aldı. Tasarımda dört tekerlek, tutamak, fren ve kolay taşınsın diye katlanabilir bir gövde istiyordu. Yıl 1978'di, üretim üç yıl sonra başladı.

Hikayenin en sevdiğim kısmı şu: Wifalk rollatörün patentini hiç almadı, çünkü buluşun serbestçe yayılmasını istiyordu. 1983'te, 55 yaşında hayatını kaybetmeden önce rollatörün başka ülkelerde de kullanılmaya başladığını görmüştü. Bugün kullandığımız modellerdeki dört tekerlek, fren ve katlanma özelliği aşağı yukarı onun 1978'deki istek listesi.

Yürüteç tiplerine genel bir bakış isterseniz engelli yürüteci ve rollatör seçim rehberimiz çocuk ve yetişkin modellerini birlikte ele alıyor.

Rollator ile walker farkı: hangisi ne zaman?

Önce kelimeleri netleştirelim. İngilizcede "walker" yürütecin genel adıdır; tekerleksiz, iki tekerli ve dört tekerli modellerin hepsini kapsar. Türkiye'de ise walker kelimesi daha çok tekerleksiz, dört ayaklı çerçeve ve önünde iki tekerleği olan çerçeve için kullanılıyor. Bu yazıda da walker derken bu iki tipi, rollator derken önde iki döner ve arkada iki sabit tekerleği olan frenli, oturaklı modeli kastediyorum.

Aşağıdaki tablo, Arizona Üniversitesi Yaşlanma Merkezi'nin sağlık profesyonelleri için yayımladığı doğru yürüteç seçimi rehberine (Ocak 2023) ve İskoçya'daki kamu sağlık kurumu NHS Lanarkshire'ın dört tekerli yürüteç sayfasına dayanıyor.

Tablo genel bir karşılaştırmadır. Hangi tipin size uygun olduğuna doktorunuz ve fizyoterapistiniz karar verir; doktorunuzun ve fizyoterapistinizin verdiği plan esastır.

Tabloda bence en önemli satır ağırlık desteği. Rehber üç tipi tam olarak bu soruya göre ayırıyor: yürütece önemli ölçüde ağırlık veriyorsanız tekerleksiz walker, dengeniz bozuk ama fazla yüklenmiyorsanız iki tekerli walker, yürüteci yalnızca denge için kullanıyorsanız rollator. Tekerlek sayısı arttıkça yürüyüş akıcılaşıyor, buna karşılık yürütece yaslanabileceğiniz pay azalıyor.

Örneğin kalça protezi ameliyatından sonra hastaneden dört ayaklı bir walker ile taburcu olan birini düşünün. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi'nin hasta bilgilendirme sitesi OrthoInfo, diz ya da kalça protezinden sonra en fazla dengeyi yerden kaldırılarak kullanılan dört ayaklı walker'ın verdiğini yazıyor. AAOS'un egzersiz rehberinde bu dönemin devamı rollatör değil, baston: kişi güçlendikçe tek koltuk değneğine ya da bastona geçebiliyor ve geçişin zamanını cerrahı ile fizyoterapisti belirliyor. Bu dönemi kalça protezi sonrası yürüme yazımızda ayrıca anlattık.

Rollatör kimler için uygun, kimler için değil?

Rollatörden en çok verim alan kullanıcı, yürürken dengesine biraz destek isteyen ve ağırlığını büyük ölçüde kendi bacaklarında taşıyabilen kişidir. Arizona rehberine göre oturak, çabuk yorulanlar ve kalp yetmezliği ya da KOAH gibi sık dinlenmeyi gerektiren durumları olanlar için işe yarıyor; sepet de eşyaları eller serbestken taşımayı sağlıyor.

Aynı rehber, rollatörün artılarının bazı kullanıcılar için eksiye döndüğünü de yazıyor. Kolay itilmesi, yürütecin kullanıcıdan uzaklaşıp kaçabilmesi demek. Kolay manevra yapması da düşmemek için iyi bir gövde gücü gerektiriyor. Rehberdeki ölçütlere göre şu durumlarda rollatör iyi bir seçim olmayabilir:

• Yürürken ağırlığınızın önemli bir kısmını yürütece veriyorsanız ya da bastonla bile çok dengesizseniz. Rehber bu durumda tekerleksiz walker'ı gösteriyor.
• Frenleri zamanında ve güvenle kullanamıyorsanız. Rehbere göre rollatörü durdurmak için yalnızca frenlere güvenilmemeli; tekerlekleri ve frenleri etkili biçimde kontrol edebilmek iyi koordinasyon ve bilişsel yeterlilik istiyor.
• Yürüteç hızlandığında kendinizi toparlamakta zorlanıyorsanız. Kolay yuvarlanan bir yürüteç, gövde kontrolü zayıf kullanıcıyı peşinden sürükleyebilir.

Bu listede kendinizi ya da yakınınızı gördüyseniz yürüteç fikrinden vazgeçmeyin, sadece tipini yeniden düşünün. Kararı sizi yürürken görmüş bir fizyoterapistle birlikte verin.

Kategorimizde klasik rollatörden farklı yapıda iki model de var. PR-900 Hemiplegia Rollator, ürün sayfasına göre hemipleji gibi vücudun bir tarafında güç kaybı yaşayan yetişkinler düşünülerek tasarlanmış; ayarlanabilir kol destekleri, tutamaklarda çift fren sistemi ve dört kilitlenebilir tekerleği var. Taşıma kapasitesi 136 kg, ağırlığı 13,4 kg, toplam genişliği 92 cm; bu genişlik yüzünden evinizdeki kapıları önceden ölçmenizi öneririm.

Comfort Plus KY-914B ise denge sorunu yaşayan ve daha fazla destek gereken yetişkinler için tasarlanmış, yanal denge tekerlekleri olan bir eğitim yürüteci. Sayfasına göre yan tekerlekler takılıyken genişliği 109 cm, çıkarıldığında 64 cm; kullanıcının en fazla 1,85 m boyunda olması ve destekle de olsa ayakta dik durabilmesi gerekiyor. Felç sonrasında ve bacak ameliyatlarından sonraki fizik tedavi sürecinde kullanılan bir model olduğu için seçimini mutlaka fizyoterapistinizle yapın.

Hangisinin size uyduğundan emin değilseniz İstanbul Beylikdüzü'ndeki mağazamızda modelleri deneyebilir, ürün seçiminde fizyoterapist desteği alabilirsiniz. Önceden bilgi almak için 0544 419 10 44 numaralı telefon ve WhatsApp hattımızı kullanabilirsiniz.

3 tekerli mi, 4 tekerli rollator mu?

Üç tekerli rollatörün önünde tek bir döner teker, arkasında iki teker bulunur. Yaşlanma Merkezi'nin rehberine göre bu modeller daha hafif, daha kompakt ve kolay katlanıyor; buna karşılık oturakları yok. Rehber bu yüzden dışarıda yürüyüp çabuk yorulan kullanıcılar için üç tekerli modeli bir seçenek olarak görmüyor.

Dört tekerli model ise frenli, oturaklı ve çoğu zaman sepetlidir. Aynı rehber, dört tekerli rollatörlerin katlansa bile diğer yürüteçlere göre daha ağır ve daha az kompakt olduğunu not ediyor. Arabaya sık yükleyecekseniz ağırlığına mutlaka bakın.

Benim önerim şu: ilk rollatörünüzü alıyorsanız ve dışarıda yürüyecekseniz dört tekerli, oturaklı bir modelle başlayın. Yolda mola veremediğiniz bir yürüteç, yürüyüşü kısaltır. Üç tekerli model ise oturağa ihtiyaç duymayan ve yürütecini sık sık taşıması gereken kişiler için anlam kazanıyor.

Dört tekerli bir rollatörün tipik donanımını görmek için Comfort Plus Spirit X3 modelimize bakabilirsiniz. Ürün sayfasına göre 8 inç (20 cm) tekerlekleri var, öndeki tekerlekler 360 derece dönüyor; el frenleri, yumuşak oturak ve sırt bandı bulunuyor. Alüminyum gövdesi 7,2 kg, taşıma kapasitesi 110 kg, toplam genişliği 61 cm ve oturak yüksekliği 53 cm.

Rollator frenleri nasıl kullanılır?

Rollatörlerde fren kolları genellikle tutamakların altında durur. NHS Lanarkshire'ın dört tekerli yürüteç kullanım sayfası bu tip freni şöyle anlatıyor: kolları sıkınca yürüteç yavaşlar, aşağı doğru iterek kilitlediğinizde tekerlekler durur. Bazı modellerde kol yerine, yürütece bastırınca devreye giren baskı freni bulunur; NHS bunları üzerine bastırarak test etmenizi öneriyor.

Spirit X3'ün sayfasında da fren aynı mantıkla anlatılıyor: yürürken el frenlerini sıkarak hızınızı kontrol ediyor, oturmadan önce fren kollarını aşağı iterek kilitliyorsunuz. Yokuş aşağı inerken parmaklarınızı fren kollarının üzerinde hafifçe tutun ve hızı frenle ayarlayın; NHS'nin eğim için önerisi de bu.

Arizona Üniversitesi'nin yayımladığı rehberi yazan, New York'taki Mount Sinai'den bir hekim ve bir fizyoterapist, bir noktanın altını ayrıca çiziyor: rollatörü durdurmak için yalnızca frenlere güvenilmemeli. Pratikte bu, yürütecin sizden uzaklaşmasına izin vermemek demek. Çerçeveyi bir adım önünüzde tutun; ne içine fazla girin ne de onu fazla ileri itin.

Yürütecinizi düzenli olarak kontrol edin: gövdedeki bağlantılarda gevşeklik var mı, frenler tutuyor mu? NHS Lanarkshire'ın genel güvenlik listesi bu iki kontrolle başlıyor; sayfanın başında da kullanırken çerçevenin tam açık ve kilitli olması isteniyor. Aynı sayfa ıslak zeminde, ıslak yaprak ve buz üzerinde yürünmemesini, tutamaklara çanta asılmamasını ve fazla çanta taşınmamasını da istiyor.

Oturağa oturmadan önce park freni

Oturak mola içindir ve tek bir şartı vardır: oturmadan önce frenler kilitli olmalı. NHS Lanarkshire ve Arizona rehberinin önerilerini birleştirince sıra şöyle çıkıyor:

1. Düz ve sağlam bir zemin seçin. Eğimde ya da bozuk zeminde oturmayın.
2. Mümkünse rollatörü duvar gibi sağlam bir yüzeye dayayın.
3. Fren kollarını aşağı iterek frenleri kilitleyin ve tekerleklerin dönmediğini kontrol edin.
4. Tutamaklardan destek alarak dönün, tutamakları tutarak yavaşça oturun. Yürüteç bu sırada hafifçe kayabilir.
5. Kalkarken tutamaklardan iterek doğrulun ve dengenizi bulmadan frenleri açmayın.

Örneğin pazardan dönerken yorulan biri, kaldırımın hafif eğimli bir yerinde durup frenleri kilitlemeden oturağa oturuyor. Yürüteç birkaç santim geriye kayıyor ve dengesini zor topluyor. Birkaç metre ileride, düz bir yerde, frenler kilitli ve rollatör bir duvara dayalıyken verilen aynı mola çok daha güvenli olurdu.

Rollatörün oturağında itilerek taşınmak neden riskli?

Rollatörün oturağı bir tekerlekli sandalye koltuğunun yerini tutmaz. Arizona rehberi bu konuda en net cümleyi kuruyor: kullanıcı rollatörün oturağında asla taşınmamalı, çünkü bu ciddi bir düşmeye ve olası bir kafa yaralanmasına zemin hazırlıyor. NHS Lanarkshire da yürütecin tekerlekli sandalye gibi kullanılmaması gerektiğini ayrıca yazıyor.

Bu kuralın nedenini ürün sayfalarından da okuyabilirsiniz. Spirit X3'ün sayfasında oturak, yorulduğunuzda dinlenmeniz için tarif ediliyor; ayak dayama ya da emniyet kemeri sayılmıyor. Kısacası rollatör bir yürüme yardımcısıdır, taşıma aracı olarak tasarlanmamıştır.

Kendi tekerlekli sandalyemden bildiğim bir şey var: üzerinde oturduğunuz şeyin sizi taşımak için tasarlanmış olması çok şey değiştirir. Ayak dayaması, emniyet kemeri ve taşıma için hesaplanmış bir dengesi olmayan oturakta yolculuk, en kısa mesafede bile risktir.

Örneğin bir torun, AVM'de yorulan babaannesini rollatörün oturağına oturtup otoparka kadar itiyor. Niyeti iyi, mesafe de kısa. Ama ayaklarını koyacak bir yer olmadığı için babaanne ayaklarını havada tutmak zorunda kalıyor ve küçük bir eşikte bile öne doğru kayabilir. Rehberin uyardığı düşme riski, mesafe kısa diye ortadan kalkmıyor.

Yolun bir kısmını yürüyüp bir kısmında itilmek istiyorsanız doğru çözüm başka. Aynı rehber, hem yürüteç hem de itilen sandalye olarak kullanılmak üzere tasarlanmış kombine ürünlerden söz ediyor. Diğer seçenek, uzun mesafeler için refakatçinin ittiği bir tekerlekli sandalye bulundurmak.

Rollatörde boy ayarı nasıl yapılır?

Boy ayarı yanlışsa en iyi rollatör bile yorar. OrthoInfo'nun genel kuralı şöyle: dik durduğunuzda yürütecin tutamakları bilek kıvrımınızın hizasına gelmeli, tutamakları tuttuğunuzda dirsekleriniz hafifçe bükülmeli. Yürürken sırtınızı dik tutun, yürütecin üzerine kamburlaşmayın.

Spirit X3'ün tutamakları ürün sayfasına göre 76 ile 91 cm arasında kademeli olarak ayarlanıyor. Ayarı her gün giydiğiniz ayakkabılarla ve dik dururken, mümkünse birinin yardımıyla yapın. Ayar adımlarını, yürüme sırasını ve yürüteçle oturup kalkmayı walker yürüteç nasıl kullanılır yazımızda ayrıntılı anlattık.

Bir uyarı daha: rollatörle merdiven inilip çıkılmaz. NHS Lanarkshire yürüteçle merdiven kullanılmamasını, OrthoInfo da yürüteçle merdiven çıkılmamasını ve yürüyen merdivene binilmemesini açıkça yazıyor.

Rollator ne demek, size uygun mu?

Toparlarsak rollator, tekerlekli, frenli ve çoğu modelde oturaklı, yerden kaldırmadan iterek kullanılan yürüteç demek. Walker'a göre daha akıcı bir yürüyüş sağlar; Arizona rehberi onu yürütece ağırlık verecek kullanıcılara değil, dengesine destek isteyenlere öneriyor. Frenleri güvenle kullanabiliyor, ağırlığınızı büyük ölçüde kendi bacaklarınızda taşıyor ve dışarıda yürürken ara ara mola vermek istiyorsanız dört tekerli bir rollatör büyük ihtimalle işinizi görür; son sözü yine doktorunuz ve fizyoterapistiniz söyler.

İki kuralı da aklınızda tutun: oturmadan önce frenleri kilitleyin ve oturakta kimseyi itmeyin. Karar aşamasındaysanız İstanbul Beylikdüzü'ndeki mağazamızda rollatörleri deneyebilir, ürün seçiminde fizyoterapist desteği alabilirsiniz. Adresimiz Adnan Kahveci Mahallesi, Yavuz Sultan Selim Bulvarı No:4C/10; Pazartesi-Cumartesi 09:00-19:00 arasında açığız.

Rollatörün size uyup uymadığından emin değilseniz kiralama seçeneğimiz de var; hangi modellerin kiralık olduğunu telefonla öğrenebilirsiniz. Tüm ürünlerimiz 2 yıl garantili ve kendi teknik servisimiz var. Sorularınız için 0544 419 10 44 numaralı telefon ve WhatsApp hattımızı arayabilir ya da İletişim sayfamızdan bize yazabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular