Tekerlekli Sandalye Nasıl Katlanır ve Arabaya Nasıl Yüklenir?

Tekerlekli sandalye nasıl katlanır sorusunun kısa cevabı şu: minderi alın, ayak paletlerini yukarı kaldırın ve oturak kumaşını ortasından tutup yukarı çekin; iki yan çerçeve birbirine yaklaşır, sandalye kapanır. Açarken de sandalyeyi hafifçe kendinize yatırıp oturağın kenarına avuç içinizle bastırırsınız, parmaklarınızı kenarın altına sokmadan.

Kağıt üzerinde basit. Bir de bunu ilk kez hastane otoparkında, yağmur altında, arkanızda sıra bekleyen bir arabayla yaptığınızı düşünün. Sandalye bir türlü açılmaz, ayaklık bir yere takılır, bagaja kaldırırken beliniz itiraz eder.

Aşağıda önce katlama ve açma adımlarını, sonra sökülen parçaları, kullanıcının arabaya nasıl güvenle bineceğini, sandalyenin bagaja nasıl yükleneceğini ve refakatçinin belini nasıl koruyacağını anlattım. Henüz sandalye seçme aşamasındaysanız katlanabilir tekerlekli sandalye modellerimize göz atarak başlayabilirsiniz.

Katlanır tekerlekli sandalye nasıl kapanır ve açılır?

Katlanır manuel sandalyelerde en yaygın sistem, oturağın altındaki çapraz makas yapısıdır. Mantık hep aynı: oturak ortadan yukarı kalkınca iki yan çerçeve birbirine yaklaşır. Modelden modele değişen şey, katlamadan önce neyi çıkarmanız ya da kaldırmanız gerektiği.

Aşağıdaki sırayı Invacare'in Action 3 NG modeli için yayımladığı kullanım kılavuzunu temel alarak yazdım. Sizin sandalyenizin kılavuzu farklı bir sıra tarif ediyorsa onu izleyin.

Katlama adımları

1. Sandalyeyi düz bir zemine alın ve frenleri kilitleyin; siz uğraşırken yuvarlanıp kaçmasın.
2. Minderi, sırt yastığını ve sandalyeye asılı çantayı alın. Kılavuz da işe minderi çıkararak başlıyor.
3. Sırtta yatay bir gergi çubuğu varsa onu katlayın, ayak paletlerini yukarı kaldırın.
4. Oturak kumaşını ön ve arka kenarının ortasından kavrayıp yukarı çekin. Bazı modellerde sırtın arkasında bu iş için bir kayış bulunur.
5. Sırtı katlanan bir modelse mandalı çekip sırtı öne yatırın. Sandalye artık hem daha dar hem daha alçak.

Açma adımları

1. Kapalı sandalyeyi yanınıza dik koyun ve hafifçe kendinize doğru yatırın.
2. Size yakın oturak kenarına avuç içiniz düz olacak şekilde bastırın ve oturak düzleşene kadar devam edin.
3. Sandalyeyi tamamen yere indirin, iki oturak kenarının da yuvasına oturduğunu kontrol edin.
4. Ayak paletlerini indirin, sırtı kaldırın ve kilitlendiğini duyun, minderi yerine koyun.

İkinci adımda bir uyarı var. Invacare, oturak kenarını parmaklarınızla kavramamanızı özellikle yazıyor, çünkü kenar ile çerçeve arasında parmak sıkışabiliyor. Sandalyeyi iki kolçağından tutup yanlara çekerek açmak da yaygın bir alışkanlık, ama bence bırakılması gereken bir alışkanlık; bazı modellerde kolçak yuvasına kilitsiz oturur ve yukarı çekince yerinden çıkar.

Örneğin şöyle bir durum: Nuray Hanım annesinin yeni sandalyesini ilk kez arabadan indiriyor. Sandalyeyi yere koyup oturağın iki kenarını parmaklarıyla kavrıyor ve bastırıyor; makas açıldığı anda sağ elinin parmakları kenarla çerçevenin arasında kalıyor. Ertesi hafta aynı işi sandalyeyi kendine doğru yatırıp avuç içiyle bastırarak yapıyor ve sandalye tek hamlede açılıyor. Küçük bir fark, ama morarmış bir parmağı kurtarıyor.

Sökülen parçalar: ayaklık, teker ve kolçak

Sandalyeyi katlamak hacmini daraltır, ağırlığını değiştirmez. Bagaja kaldıracağınız yükü hafifletmenin yolu, çıkarılabilen parçaları ayırmak. Hangi parçanın söküldüğü modele göre değişir; ürün sayfasında "çıkarılabilir ayaklık", "kalkar kolçak" ve "bas-çıkar teker" ifadelerini arayın.

Ayaklıklar

Yana açılan ayaklıklar transferde de işinizi kolaylaştırır, çünkü kullanıcının ayaklarının önü boşalır. Invacare kılavuzu bu mekanizmalarda parmak sıkışabileceğini hatırlatıyor; ayaklığı çevirirken elinizi menteşeden uzak tutun. Söktüğünüz ayaklıkları her seferinde aynı yere, mümkünse bagajdaki bir torbaya koyun. Sağ ile solu karıştırmamak için birine küçük bir renkli bant yapıştırmak da işe yarar.

Bas-çıkar arka teker

Bas-çıkar (quick release) teker, aksın ucundaki düğmeye basınca şaseden ayrılır. Çıkarmadan önce frenleri açın; kılavuz da böyle istiyor, çünkü klasik park freni lastiğe bastırarak çalışır. Sandalyeyi bir elinizle dik tutun, diğer elinizle tekeri jant kısmından kavrayın, düğmeyi başparmağınızla basılı tutup tekeri dışarı çekin.

Takarken aynı düğmeye basılı tutup aksı sonuna kadar itin, sonra düğmeyi bırakın. Asıl önemli adım bundan sonra geliyor: tekeri dışa doğru çekin. Yerinden çıkmıyorsa kilitlenmiştir.

Kılavuz aksların her takışta tam yerine oturduğundan emin olunmasını istiyor ve bunun sebebi açık. Yarım oturmuş bir teker, kullanıcı sandalyeye geçtikten sonra yolda çıkarsa sonuç kötü olur.

Kolçaklar

Kolçaklar modelden modele en çok farklılaşan parça. Bazıları kilit düğmesine basılınca yukarı çekilerek çıkar, bazıları geriye katlanır, bazılarının hiç kilidi yoktur ve yuvasından kolayca çekilip alınır. Kural bu yüzden basit: sandalyeyi asla kolçaktan ya da ayaklıktan tutup kaldırmayın. Invacare kılavuzu da çıkarılabilen parçalardan kaldırmayı yasaklıyor ve sandalyenin katlandıktan sonra çerçevesinden tutulmasını istiyor.

Tekerlekli sandalye ile arabaya binme: kullanıcının güvenli binişi

Yataktan sandalyeye geçişi yatalak hasta nasıl kaldırılır ve taşınır yazımızda ayrıntılı anlattık; burada yalnızca sandalyeden araba koltuğuna geçişe odaklanıyorum. Önce arabayı hazırlayın. Mümkünse kaldırım kenarından uzakta, düz bir yere park edin ve yolcu kapısını sonuna kadar açın. Oxford Üniversite Hastaneleri NHS Vakfı'nın araç transferi broşürü yolcu koltuğunu en arkaya almayı ve sırtını hafifçe geriye yatırmayı öneriyor.

Hangi yöntemin uygun olduğunu kullanıcının o günkü gücü belirler. Kısa bir süre ayakta durup küçük adımlarla dönebiliyorsa bir yol var, hiç ayağa kalkamıyorsa başka bir yol.

Yakın zamanda kalça ya da diz protezi, omurga ameliyatı gibi bir operasyon geçirdiyse hekiminin ve fizyoterapistinin söylediği hareket kısıtlamalarına uyun. Oxford broşürü de bunu ayrıca vurguluyor.

Ayakta durabilen kullanıcı: önce oturur, sonra bacaklarını alır

1. Sandalyeyi açık kapının yanına, araba koltuğuna olabildiğince yakın getirin, frenleri kilitleyin ve ayaklıkları yana açın.
2. Kullanıcı ayağa kalkıp küçük adımlarla döner ve bacaklarının arkası koltuğa değene kadar geri gelir. Refakatçi bu sırada kapıyı tutar ki üzerine kapanmasın.
3. Bir elini torpido gibi sağlam bir noktaya, diğerini koltuk sırtına koyup yavaşça oturur.
4. Hafifçe geriye yaslanır ve ellerinin yardımıyla kalçasını koltuğun içine doğru kaydırır.
5. Son olarak bacaklarını yavaşça içeri alır, koltuk rahat edeceği konuma getirilir.

Broşürün iki küçük önerisi bence çok işe yarıyor: el freninin üzerine bir yastık koymak ve emniyet kemerine uzanırken gövdeyi fazla burmamak. Kemeri refakatçinin uzatması yeterli. İnerken sıra tersine işler; koltuk sırtı yatırılır, kullanıcı bacaklarını dışarı alıp kapıya döner, ayakları yere basana kadar öne kayar ve bir eli torpidoda, diğeri koltuk sırtında yavaşça kalkar.

Ayağa kalkamayan kullanıcı: transfer tahtasıyla geçiş

Kullanıcı ayağa kalkamıyor ama oturma dengesi varsa transfer tahtası sandalyeyle araba koltuğu arasında köprü kurar. Toronto'daki University Health Network'e bağlı rehabilitasyon merkezi Toronto Rehab, yardımlı araç transferi rehberinde şu hazırlığı öneriyor: araba tarafındaki ayaklığı ve kolçağı çıkarın, sandalyeyi koltuğa hafif bir açıyla ve olabildiğince yakın yanaştırın, frenleri kilitleyin. Araba koltuğu en arkada olsun, kullanıcının ayakları yere bassın.

Tahtanın bir ucu kullanıcının kalçasının altına, öbür ucu araba koltuğuna girer ve iki yüzeye de bolca basmalıdır; rehber arabada diğer transferlere göre daha uzun bir tahta gerekebileceğini not ediyor. Kullanıcı kalçasını oturağın önüne kaydırır, arabaya yakın elini tahtanın ortasına, diğerini kolçağa ya da oturağa koyar ve öne eğilir. Kaldırmadan önce başını araba koltuğunun ters yönüne çevirmesi isteniyor.

Sonra "bir, iki, üç, kalk" komutuyla küçük hamleler başlar. Her komutta kullanıcı kollarıyla iter, refakatçi de kalçayı birkaç adımda tahtanın üzerinden taşır. Kalçayı tahtada sürtmeyin; Toronto Rehab bunun cilde zarar verebileceği konusunda uyarıyor. Kullanıcı oturunca geriye yaslanıp dengesini bulur, refakatçi de bacaklarını içeri alır.

Refakatçi kullanıcının önünde ya da arkasında durabilir, iki kişiyseniz biri önde biri arkada olur. Arkadaki kişi sandalye sırtının üzerinden uzanıp kemerden ya da pantolonun belinden tutar, öndeki kişi kalçadan kavrar. Toronto Rehab transferlerin önce bir terapistle çalışılmasını ve yardım edenlerin yeterince güçlü ve eğitimli olmasını şart koşuyor; ben de ilk denemeyi bir fizyoterapistin yanında yapmanızı öneririm.

Arabadan sandalyeye dönüşte adımlar neredeyse aynıdır, bu kez arkadaki kişi kalçayı sandalyeye doğru yönlendirir.

Örneğin Murat Bey'i düşünün. Omurilik yaralanmasından sonraki ilk aylarda eşi Gülay Hanım onu kucaklayıp koltuğa oturtuyor ve her seferinde ikisi de korkuyor. Rehabilitasyon merkezindeki fizyoterapist onlara transfer tahtasını gösteriyor, ilk denemeyi hastanenin otoparkında birlikte yapıyorlar. Bugün tahtayı Murat Bey kendisi yerleştiriyor, Gülay Hanım yalnızca arkadan kemerinden tutup yön veriyor ve geçiş üç küçük hamlede bitiyor.

Tekerlekli sandalyeyi bagaja yükleme ve hafif model seçimi

Kullanıcı yerine oturdu, kemeri takıldı. Şimdi sıra boş sandalyede. Bence en rahat sıra şu: önce minder ve çantalar, sonra ayaklıklar, sonra katlama, en son bas-çıkar tekerler; böylece bagaja tek ağır parça yerine birkaç hafif parça kaldırırsınız.

Invacare kılavuzu sandalyeyi araçta taşırken arka tekerlerin her zaman çıkarılmasını ve bütün parçaların yolculuk sırasında gevşemeyecek şekilde sabitlenmesini istiyor. Bunun pratik karşılığı, ayaklıkları ve tekerleri bagajda ortalıkta bırakmamak. Ani bir frende arka koltuktaki sandalye ya da teker öne fırlayabilir; sandalyeyi mümkünse bagajda taşıyın, arka koltuğa koymanız gerekiyorsa sağlamca bağlayın.

Hafif model seçerken neye bakmalı?

Sandalyeyi her gün arabaya koyacaksanız ağırlık ve katlanmış ölçü, satın alırken bakacağınız ilk iki bilgi olmalı. Bir örnek vereyim: sitemizdeki G760 katlanır aktif tekerlekli sandalye alüminyum gövdesiyle 11,3 kg ağırlığında, ürün sayfasındaki katlanır ölçüsü 79 x 35 x 87 cm ve 100 kg'a kadar taşıyor. Sandalyesini kendi kol gücüyle süren kullanıcılar için tasarlanmış bir model. Bu ölçüleri kendi bagajınızın ağız genişliği ve derinliğiyle karşılaştırmadan karar vermeyin.

Kullanıcı sandalyeyi kendisi süremiyor ve hep refakatçiyle çıkıyorsa refakatçi tekerlekli sandalye modellerine bakın. Arka tekerleri küçük olduğu için gövdeleri daha derli toplu, bagajda da daha az yer tutuyorlar. Karşılığında kullanıcı bu sandalyeyi kendi başına itemez, bunu baştan bilin.

Kol gücü yetmeyen ama bağımsız gezmek isteyen biri için seçenek hafif katlanabilir akülü tekerlekli sandalye olabilir. Bu sınıfta ağırlık modele göre epey değişiyor, o yüzden ürün sayfasında bataryalı ve bataryasız ağırlığı ayrı ayrı okuyun. Bataryası çıkarılabilen bir modelde bataryayı ayrı taşımak, bagaja kaldıracağınız yükü azaltır. Yine de akülüde karar vermeden önce sandalyeyi bir kez kendi bagajınıza koyup çıkarmanızı şart görüyorum.

Bunun en kolay yolu arabanızla mağazamıza gelmek. İstanbul Beylikdüzü ve Ankara Yenimahalle mağazalarımızda beğendiğiniz modeli kendi aracınızın bagajında deneyebilirsiniz; gelmeden önce 0544 419 10 44'ü arayıp hangi modellerin sergide olduğunu sorun.

Refakatçi için bel dostu teknikler

Sandalyeyi bagaja kaldıran kişi, çoğu zaman birkaç dakika önce kullanıcıyı da koltuğa geçirmiş olan kişidir. Toronto Rehab yardım edene tek bir temel kural veriyor: sırtınızı dik tutun, gücü kollarınızdan ve bacaklarınızdan alın. Ben buna bagaj başında işe yarayan birkaç alışkanlık ekliyorum.

• Sandalyeyi bagaja olabildiğince yaklaştırın; kollarınızı uzatıp uzaktan kaldırmayın.
• Bir ayağınızı öne alın, dizlerinizi ve kalçanızı bükerek inin, beliniz dik kalsın.
• Katlanmış çerçeveyi gövdenize yakın tutun ve yalnızca çerçeveden kavrayın.
• Yön değiştirirken gövdenizi burmayın; ayaklarınızla küçük adımlar atarak dönün.
• Çerçeveyi önce bagajın kenarına dayayın, sonra içeri itin. Yükü tek hamlede havaya kaldırmanız gerekmez.

Ağırlığı bölmek de bir teknik. Tekerleri ayrı taşıdığınızda tek ağır kaldırış yerine iki üç hafif kaldırış yaparsınız ve bence bel için en büyük fark buradan gelir. Bagaj kenarı yüksek bir arabanız varsa ve sandalye size ağır geliyorsa ikinci bir kişiden yardım isteyin. Belinizde ağrı başladıysa da geçiştirmeyin, hekiminize görünün.

Bir örnek daha: Emre Bey haftada üç sabah işe gitmeden önce babasını diyalize bırakıyor. Eski çelik sandalyeyi bagaja tek parça halinde kaldırdığı üçüncü ayın sonunda beli tutuluyor. Yeni sandalyeyi alırken iki şeye bakıyor, bas-çıkar arka teker ve alüminyum şase. Artık sandalyeyi üç parçada yüklüyor; iş bir dakikadan biraz uzun sürse de sabahları direksiyona belinde ağrıyla geçmiyor.

Transfer ve yükleme günlük rutininizse doğru tekniği bir kez bir uzmandan görmek, okumaktan çok daha öğreticidir. Taburcu olmadan önce fizyoterapistten araba transferini sizinle birlikte yapmasını isteyin. Mağazalarımızda ürün seçerken de fizyoterapist desteği veriyoruz.

Kısacası hangi sırayla ilerlemeli?

Tekerlekli sandalye nasıl katlanır sorusunun cevabı üç hareket: minderi alın, ayaklıkları kaldırın, oturağı ortadan yukarı çekin. Açarken avucunuz düz olsun ve parmaklarınız oturak kenarının altına girmesin. Arabaya binişte yöntemi kullanıcının o günkü gücüne göre seçin; ayakta durabiliyorsa önce oturup sonra bacaklarını alsın, duramıyorsa transfer tahtasını bir fizyoterapistle öğrenin. Sandalyeyi bagaja koyarken tekerleri ayırın, çerçeveden tutun ve belinizden dönmeyin.

Yeni bir sandalye düşünüyorsanız önce ağırlığına, katlanmış ölçüsüne ve bas-çıkar teker olup olmadığına bakın. En sağlıklısı denemek: arabanızla Beylikdüzü ya da Ankara Yenimahalle mağazamıza gelin, sandalyeyi kendi bagajınıza koyup çıkarın. Pazartesi-Cumartesi 09:00-19:00 arası açığız; 0544 419 10 44'ten arayabilir ya da aynı numaradan WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Tüm ürünlerimiz 2 yıl garantili ve kendi teknik servisimizin güvencesinde.

Sıkça Sorulan Sorular